Bir markanın reklam videosunda ya da tanıtım içeriğinde popüler bir şarkı kullanmak, şarkının hak sahiplerinden ayrıca izin alınmasını gerektirir. Instagram, TikTok ve YouTube gibi platformların müzik kütüphanelerindeki lisanslar genellikle kişisel ve ticari olmayan kullanım içindir; platformlar ticari kullanım için ayrı, sınırlı kütüphaneler sunar. İzinsiz kullanım yalnızca videonun sessize alınmasıyla sonuçlanmaz; üç kata kadar bedel talebi ve cezai sorumluluk doğurabilir.
Sosyal medya pazarlamasında müzik, içeriğin etkisini katlayan en güçlü araçlardan biridir. Bu yüzden pek çok marka, işletme ve içerik üreticisi, gündemdeki bir şarkıyı reklam ya da tanıtım videosuna eklemekten çekinmez. “Uygulama bu şarkıyı bana sundu, demek ki kullanabilirim” düşüncesi çok yaygındır. Oysa şarkının platformda sunulması, onu her amaçla kullanma hakkı verdiği anlamına gelmez. Bu yazıda sosyal medyada ve reklamda müzik kullanımının hukuki sınırlarını, gereken izinleri ve en sık yapılan hataları ele alıyoruz.
Bir Şarkıyı Videoya Eklemek Hukuken Ne Anlama Gelir?
Bir şarkının bir videoya eklenmesi, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu açısından birden fazla hakkı ilgilendirir. Şarkıyı görüntüyle birleştirmek eserin işlenmesi ve çoğaltılması, videoyu internette yayınlamak ise umuma iletim ve kamunun erişimine sunma sayılır (FSEK m. 21, 22 ve 25). Üstelik tek bir şarkı üzerinde birden fazla hak sahibi vardır: sözü ve besteyi yapan eser sahipleri, şarkıyı seslendiren icracı sanatçılar ve kaydı yapan fonogram yapımcısı (FSEK m. 80). Bu nedenle bir şarkıyı videoda kullanmak, bu hak sahiplerinin iznine bağlıdır. Yabancı sanatçıların şarkıları da Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler sayesinde Türk hukukunda aynı şekilde korunur.
Platform Kütüphanesi Neden Yetmez?
Sosyal medya platformları, hak sahipleriyle yaptıkları anlaşmalar sayesinde kullanıcılarına geniş müzik kütüphaneleri sunar. Ancak bu lisanslar kural olarak kullanıcıların kişisel ve ticari olmayan paylaşımları içindir. Platformlar ticari kullanım için ayrı ve daha sınırlı kütüphaneler oluşturmuştur. Örneğin TikTok, ticari müzik kütüphanesi dışındaki müzikler için sahip olduğu lisansların ticari kullanımı kapsamadığını açıkça belirtir ve işletme hesaplarını ticari kullanıma onaylı müziklerle sınırlar. Instagram’da da işletme hesapları için benzer kısıtlamalar uygulanmaktadır. Dolayısıyla bir markanın kişisel hesap üzerinden popüler bir şarkıyla tanıtım yapması ya da platform dışında hazırlanan bir reklam videosuna şarkı eklemesi, platformun lisansıyla güvence altına alınmış sayılmaz.
Reklamda Şarkı Kullanmak İçin Hangi İzinler Gerekir?
Bir şarkıyı reklam filminde, tanıtım videosunda ya da sponsorlu içerikte kullanmak isteyen marka, iki ayrı izin almalıdır. Birincisi, sözün ve bestenin sahiplerinden ya da onları temsil eden yayıncı şirket veya meslek birliğinden alınan ve müziğin görüntüyle birleştirilmesine imkan veren izin, uygulamada senkronizasyon izni olarak anılır. İkincisi, kullanılacak kaydın, yani fonogramın yapımcısından alınan izindir. Şarkının yeniden kaydedilmesi, yani bir cover ya da jingle uyarlaması düşünülüyorsa da eser sahiplerinin işleme izni gerekir. Bu izinlerin kapsamı, kullanılacak mecra, süre, coğrafi alan ve bedel yazılı bir lisans sözleşmesiyle açıkça belirlenmelidir. Reklam ajansıyla çalışılıyorsa, sözleşmede müzik haklarının kimin sorumluluğunda olduğu da yazılmalıdır; aksi halde ihlal durumunda marka ve ajans birlikte sorumlulukla karşılaşabilir.
Yaygın Yanılgılar: 15 Saniye, Kaynak Göstermek, Eğitim Amacı
Sosyal medyada dolaşan bazı inanışlar hukuken geçerli değildir. Kanunda “şu kadar saniyeye kadar kullanım serbesttir” şeklinde bir kural yoktur; şarkının kısa bir bölümünün kullanılması da ihlal oluşturabilir. Şarkının ve sanatçının adını belirtmek, “hak sahibine aittir” notu eklemek ya da videodan gelir elde etmemek, izin almanın yerini tutmaz. Kanunda eğitim ve öğretim amacıyla, kâr güdülmeksizin yapılan bazı kullanımlar için sınırlı istisnalar bulunur (FSEK m. 34); ancak bu istisnalar dar yorumlanır ve bir içeriğin internette herkese açık yayınlanması genellikle bu istisnanın dışında kalır. Bir markanın tanıtım içeriği ise zaten ticari nitelik taşıdığı için bu istisnalardan yararlanamaz.
İzinsiz Kullanımın Sonuçları
İzinsiz müzik kullanımının ilk sonucu genellikle platform tarafında görülür. YouTube’un içerik tanıma sistemi gibi mekanizmalar şarkıyı tespit eder; video sessize alınabilir, kaldırılabilir ya da gelirine hak sahibi tarafından el konulabilir. Ancak bu yalnızca bir başlangıçtır. Hak sahibi ya da meslek birliği, ihlalin durdurulmasını ve FSEK m. 68 uyarınca sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin en çok üç katını talep edebilir; bu talepte kusur aranmaz. İzinsiz çoğaltma ve umuma iletim FSEK m. 71 kapsamında suç da oluşturabilir. Özellikle geniş kitleye ulaşan ve reklam bütçesiyle desteklenen içeriklerde, talep edilecek bedel ciddi boyutlara ulaşabilir. Nitekim 2025 yılında, bir sanatçının şarkısının TikTok videolarında izinsiz kullanılmasına karşı hukuki yola başvurduğu basına yansımıştır.
Sık Yapılan Hatalar ve Pratik Tavsiyeler
En sık yapılan hata, markanın tanıtım içeriklerini kişisel hesap üzerinden paylaşarak geniş kütüphaneden yararlanmaya çalışmasıdır. İkinci hata, reklam ajansı ya da sosyal medya yöneticisiyle yapılan sözleşmede müzik haklarının kimin sorumluluğunda olduğunun hiç düzenlenmemesidir. Üçüncü hata, bir influencer ile yapılan işbirliğinde kullanılan müziğin lisans durumunu kontrol etmemektir. Pratik öneriler şöyle sıralanabilir. İşletme hesabınızda yalnızca platformun ticari kullanıma onaylı müzik kütüphanesini kullanın. Platform dışında hazırlanan reklam ve tanıtım videoları için lisanslı müzik platformlarından ticari kullanım lisansı alın ve lisans belgesini saklayın. Belirli bir popüler şarkıyı kullanmak istiyorsanız, eser sahiplerinden ve yapımcıdan yazılı izin alın. Ajans ve influencer sözleşmelerinize müzik haklarına ilişkin açık bir sorumluluk maddesi ekleyin. Bir ihtar ya da içerik kaldırma bildirimi aldığınızda, konuyu görmezden gelmeden hukuki değerlendirme yaptırın.
Sıkça Sorulan Sorular
Instagram veya TikTok’un sunduğu şarkıyı reklamda kullanabilir miyim?
Kural olarak hayır. Platformların geniş müzik kütüphanelerindeki lisanslar kişisel ve ticari olmayan kullanım içindir. Ticari içerikler için platformların ticari kullanıma onaylı kütüphanelerini ya da ayrıca lisans alınmış müzikleri kullanmak gerekir.
Şarkının 15 saniyesini kullanmak serbest mi?
Hayır. Kanunda süreye bağlı bir serbest kullanım kuralı yoktur. Şarkının kısa bir bölümünün izinsiz kullanılması da telif hakkı ihlali oluşturabilir.
Sanatçının adını belirtirsem izin almış sayılır mıyım?
Hayır. Kaynak göstermek, “hak sahibine aittir” notu eklemek ya da içerikten gelir elde etmemek izin almanın yerini tutmaz. Kullanım için hak sahiplerinin izni gerekir.
Reklamda şarkı kullanmak için kimden izin alınır?
Söz ve bestenin sahiplerinden ya da onları temsil eden yayıncı şirket veya meslek birliğinden, ayrıca kaydın yapımcısından izin alınmalıdır. İznin mecrası, süresi, coğrafi kapsamı ve bedeli yazılı lisans sözleşmesiyle belirlenmelidir.
İşletmelerde müzik kullanımına dair bir başka değerlendirme için işletmede müzik çalmanın telif boyutuna ilişkin yazımıza göz atabilirsiniz.
İlgili mevzuat: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 21, 22, 25, 34, 68, 71 ve 80. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut uyuşmazlığınız için hukuki danışmanlık almanız önerilir.
Bu hukuki makale, İstanbul Barosu’na 42717 sicil numarasıyla kayıtlı Avukat Ümit Kızıldağ tarafından güncel mevzuata uygun olarak incelenmiş ve kaleme alınmıştır.